موضوع مقاله :  

والدین محترم ، موقعیت کودکان خود را دریابید؟

نویسنده:کریمعباسی اول   

دانشجوی دکترای روان شناسی تربیتی       

مرند: دبیرستان شاملو و بیرستان صدرا 42266665 - 42242087

 

  تلفن همراه: 09141908227 - 42237563 تلفن منزل

 

مقدمه

برخی از والدین به  ارتباط خود با فرزندان اهمیت می دهند ، برخی برعکس چندان به این ارتباط توجه نمی کنند.آنچه ضرورت دارد این است که والدین در ارتباط خود با فرزندان به موقعیت کودکان خود پی ببرند؛چرا که این         موقعیت یابی با موفقیت آنها رابطه مستقیم دارد.این موقعیت یابی والدین با سبک تربیتی (شیوه های فرزند پروری )آنها در ارتباط است. والدین محترم آیا کودکان محبوب دارید یا مسامحه گر ؟ کودکان طرد شده دارید یا مجادله گر؟ تنها در ارتباط موفق و مداوم (رابطه سالم همراه با توجه و تمرکز ) می توان کودکان را شناخت.   

موقعیت های کودکان

متخصصان رشد با ظرلفت به چهار نوع موقعیت همسالان اشاره کرده اند . این چهار نوع عبارتند از : کودکان محبوب ، کودکان مسامحه گر ، کودکان طرد شده و کودکان مجادله گر . بسیاری از کودکان نگران این هستند که آیا محبویت دارند یا نه . کودکان محبوب غالباً به عنوان بهترین دوست لقب می گیرند و به ندرت از سوی همسالان مورد              بی علاقگی قرار می گیرند . این کودکان تقویت کننده اند ، با دقت گوش می دهند ، با همسالان خود روابط باز و روشنی دارند ، مثل خودشان عمل می کنند ، شاد هستند ، نسبته به دیگران علاقه و اشتیاق نشان می دهند و بدون اینکه مغرور و خودبین باشند ، اعتماد به نفس دارند ( هارتاپ ، 1983 ، به نفل از بیابانگرد ، 1386) .

کودکان مسامحه گر به ندرت به عنوان بهترین دوست لقب می گیرند اما مورد بی علاقگی همسالان هم نیستند . کودکان طرد شده به ندرت به عنوان بهترین دوست لقب می گیرند و اغلب مورد بی علاقگی همسالان نیز هستند . کودکان مجادله گر غالباً هم به عنوان بهترین دوست و هم بدترین دوست نام می گیرند . کودکان طرد شده معمولاً نسبت به کودکان مسامحه گر مشکلات سازگاری بیشتری دارند (بیابانگرد ، 1386).

مشاهده رفتار والدین و مصاحبه با کودکان نشان می دهد والدینی که شیوه فرزند پروری مقتدر( توانمند ) دارند کودکان محبوب دارند. والدینی که سبک تربیتی استبدادی دارند کودکان مجادله گر دارند. والدینی که شیوه فرزند پروری بی توجه دارند کودکان طرد شده دارند. والدینی که سبک تربیتی سهل گیرانه دارند کودکان مسامحه گر دارند. 

روابط دوستی

روابط دوستی به معنای همکاری و شراکت با موقعیت های همسالان است و منافعی را برای فرد تأمین می کنند (بیابانگرد ، 1386):

  • همیاری . روابط دوستی به کودکان یک همتا و شریک آشنا می دهد ، کسی که می خواهد زمان را با او سپری کند و در فعالیت های اشتراکی با او کار کند .
  • حمایت فیزیکی . روابط دوستی در مواقع نیاز منابع و کمک های فراهم می کند .
  • حمایت خود . روابط دوستی به کودکان کمک می کند تا احساس کنند افرادی شایسته و ارزشمند هستند . به خصوص در این موارد تأیید اجتماعی از جانب دوستان مهم است .
  • روابط صمیمانه . روابط دوستی برای کودکان،روابط گرم ، با اعتماد و نزدیک با دیگران را به ارمغان می آورد . در این روابط دوستانه ، معمولاً کودکان در مورد افشای اطلاعات شخصی احساس راحتی می کنند .

داشتن دوستان می تواند تأثیر رشدی داشته باشد ، اما همة دوستی ها مثل هم نیستند . تأثیرات رشدی زمانی فراهم می شود که دوستان کودک مهارت های اجتماعی دارند و حمایت کننده هستند . اما روابط دوستانه ای که همراه با تعارض و اجباری هستند ، تأثیرات رشدی ندارند ، حتی گاهی اوقات دوستی با کسی که چندین سال بزرگتر از کودک یا نوجوان باشد ، برای او معایبی نیز دارد . دانش آموزانی که دوستان مسن تری دارند نسبت به همتایان خود که دوستانی هم سن خود دارند ، بیشتر درگیر رفتارهای انحرافی می شوند ( هارتاپ ، 2000 ، به نفل از بیابانگرد ، 1386). در این مورد نوجوانانی که بلوغ زودرس دارند ، بیشتر آسیب پذیرند .

راهبردهای آموزشی برای رشد مهارت های اجتماعی کودکان(چه می توان کرد ؟ والدین چه باید بکنند؟)

1- به بچه های طرد شده کمک کنید تا به جای سعی در تسلط یافتن بر همسالان ، یاد بگیرند به همسالان گوش بدهند و « آنچه آنها می گویند ، بشنوند » . در یک مطالعه به نوجوانان کم سن و سال و مطرود ، در مورد ابراز رفتار هایی مثل همدلی بیشتر ، گوش دادن دقیق و گسترش مهارت های ارتباطی که می توانست این فرصت را فراهم کند تا دیگران آنها را دوست داشته باشند ، آموزش داده شد ( مورفی و اشنایدر ، 1994 به نفل از بیابانگرد ، 1386).

2- به کودکان مسامحه گر کمک کنید با روش های مثبت توجه همسالان را جلب کنند و آن را حفظ کنند . آنها         می توانند این کار را با سؤال کردن ، گوش دادن صمیمانه و دوستانه ، بیان موضوعی دربارة خود که مورد علاقه ی همسالانشان باشد ، انجام دهند . همچنین به کودکان مسامحه گر یاد دهید تا به طور فعالتر وارد گروه ها شوند (بیابانگرد ، 1386).

3 – به کودکانی که مهارت های اجتماعی ضعیف دارند ، می توانید اطلاعاتی درباره ی چگونگی گسترش این مهارت ها ارائه دهید . یک مطالعه بر دانش آموزان اول و دوم راهنمایی نشان داد ، داشتن دانش کافی دربارة راهبرد های مناسب و نامناسب دوست یابی ، رابطة مثبتی با میزان پذیرش همسالان دارد ( ونتزل و اردلی ، 1993، به نفل از بیابانگرد ، 1386).

4-کتاب های مناسب را در باره روابط با همسالان به دانش آموزان معرفی کنید و در مورد آنها بحث کنید ، همچنین فعالیت ها و بازی های حمایت کننده را به آنها توصیه کنید.این فعالیت ها را به عنوان موضوع های برنامه آموزشی کودکان کوچک در برنامه روزانه آنها بگنجانید، کتاب هایی را که مربوط به شیوه های تعامل با همسالان و ایجاد روابط دوستانه هستند در دسترسکودکان بزرگتر و نوجانان قرار دهید(بیابانگرد ، 1386).

دانش راهبرد های مناسب دوست یابی ( توصیه های لازم برای والدین ) (بیابانگرد ، 1386) عبارتند از :

  • آگاهی از چگونگی آغاز تعامل ، مثل سؤال کردن از کسی دربارة فعالیت های مورد علاقه اش ، یا درخواست از کودک دیگر برای مشارکت در کاری .
  • آراسته بودن ، مهربان بودن و با ملاحظه بودن مهم است .
  • احترام گذاشتن به دیگران ، مؤدب بودن و گوش دادن به سخنان دیگران ، ضروری است .

ارایة حمایت های اجتماعی به روابط دوستی کمک می کند ، تعارف کردن به دیگران نیز روش خوبی است

1ـ بیابانگرد ، اسماعیل : روانشناسی تربیتی ، 1386، تهران ، نشر ویرایش .

2- عباسی اول ، کریم : توجه به تفاوت هاي فردي و نيازهاي خاص دانش آموزان -ماهنامه تربيت-1388شهريور.

 

3- عباسی اول ، کریم : آسيب شناسي پديده شكاف نسل ها با تأكيد بر بحران هويت نوجواني - ماهنامه تربيت شماره 10و11 – سال 24-1389تابستان.